Gölgelendirme nasıl yapılır: karakalemde 5 yöntem
Karakalemde gölgelendirme, ışığın nesne üzerindeki düşüşünü gri tonlarla göstermektir. Beş temel yöntem vardır: tarama, çapraz tarama, yumuşak tonlama, noktalama ve silgiyle açma. Hangisini seçeceğiniz, çizdiğiniz yüzeyin dokusuna ve istediğiniz görünüme bağlıdır.
Gölgelendirmeye başlamadan önce ne bilmek gerekir?
Önce ışığı belirleyin. Nesnenin bir tarafı ışığı alır, diğer tarafı almaz; ikisinin arasında yumuşak bir geçiş, bir de nesnenin zemine düşürdüğü gölge vardır. Atölyelerde bu çalışmaya "ışık-gölge" ya da "valör çalışması" denir. Önce gözlerinizi biraz kısıp nesneye bakın: ayrıntılar silinir, geriye açık, orta ve koyu alanlar kalır. Gölgelendirme bu üç gruptan başlar.
İkinci hazırlık kalemlerdir. Kalem ölçeği 9H'den 9B'ye uzanır; H sert ve açık, B yumuşak ve koyudur. Art in Context'in belirttiği gibi markalar arasında bağlayıcı bir uluslararası standart yoktur. Dolayısıyla "2B koyudur" demek yerine, kendi 2B'nizin ne kadar koyu çıktığına bakın. Kurşun kalem sertlik dereceleri aracı bu karşılaştırmayı yapmanıza yardımcı olur.
1. Tarama nasıl yapılır?
Tarama, birbirine yakın paralel çizgilerle ton kurmaktır. Wikipedia'daki tanıma göre çizgiler sıklaştıkça ve kalınlaştıkça alan koyulaşır. Uygulama:
- Kalemi rahat tutun, bileğinizden değil dirseğinizden hareket edin.
- Hep aynı yönde, eşit aralıklı kısa çizgiler çekin.
- Koyu bölgede çizgileri sıklaştırın, açık bölgede aralarını açın.
Tarama çizgi izini gösterdiği için ağaç kabuğu, saç ya da kumaş gibi yüzeylerde iyi sonuç verir. Ayrıntılı rehber için karakalem tarama teknikleri yazısına bakın.
2. Çapraz tarama ile nasıl koyulaştırılır?
Çapraz tarama, ilk tarama setinin üzerine farklı açıda ikinci bir set çizmektir; kaynaklar bunu daha koyu tonlar ve doku elde etmenin yolu olarak anlatır. Örneğin ilk katmanı 45 derece, ikinciyi 90 derece açıyla çizersiniz. Koyuluk artınca üçüncü bir katman da eklenebilir. Çizgileri çok sert bastırmamak, katmanlar arası geçişi daha temiz tutar.
Küre gibi yuvarlak nesnelerde çizgileri formun eğrisini izleyecek şekilde kıvırmak (kontur taraması) hacmi daha iyi hissettirir. Bu yüzden düz tarama düz yüzeylere, kıvrık tarama yuvarlak yüzeylere uygundur.
3. Yumuşak tonlama nasıl olur?
Tonlamada kalem yatık tutulur ve çizgi izi bırakmadan düzgün bir yüzey oluşturulur. Küçük dairesel hareketler ya da tek yönlü uzun vuruşlarla ilerleyin. Baskıyı yavaş yavaş artırarak açıktan koyuya geçiş yapın. Tonlama, elma, yumurta ya da küre gibi pürüzsüz yüzeylerde en doğal sonucu verir.
İpucu: Kâğıdın dokusu tonlamayı etkiler. Pürüzlü kâğıtta tonlama daha taneli, pürüzsüz kâğıtta daha homojen görünür. Çalışmanın amacına göre kâğıdı seçmek de bir tekniktir.
4. Noktalama (stipple) ne zaman kullanılır?
Noktalama, küçük noktaların sıklığıyla ton kurma yöntemidir. Zaman alır ama kontrolü yüksektir: nokta sıklaştıkça alan koyulur. Deri dokusu, kum ya da taş yüzeyi gibi ince granül görünümler için uygundur. Başlangıçta küçük bir kare içinde açıktan koyuya geçişi deneyin. Sabır isteyen bir yöntem olduğu için tüm çizimi değil, seçili bölgeleri noktalamak pratik olur.
5. Silgiyle ışık nasıl açılır?
Silgi çıkarma yoluyla gölgelendirmenin beşinci yöntemidir. Önce alanı yumuşak bir kalemle koyulaştırın, sonra hamur silgiyi sivriltip parlak noktaları, kenar ışıklarını ve yansımaları geri açın. Bu yöntem özellikle cam, metal ve parlak yüzeylerde işe yarar. Bir bardağın ya da kupa kenarının parlaklığı, çoğu zaman bu şekilde elde edilir.
Yöntemleri hangi sırayla denemeli?
Beş yöntemi aynı sayfada yan yana, birer kutu içinde deneyin. Ardından ton skalası çıkarıp her yöntemin kaç ton verdiğini karşılaştırın. Sonra basit bir küre ya da elma çizerek uygulayın: ışık alan yüzey, orta ton, gölge çekirdeği, yansıyan ışık ve zemine düşen gölge olmak üzere beş bölge görmeye çalışın.
Yaygın hatalar:
- Başlangıçta çok koyu basmak ve geri dönememek
- Işık yönünü çizim boyunca değiştirmek
- En açık alanı da kalemle kirletmek (en açık alan kâğıdın beyazı olmalı)
- Geçişleri atlamak ve tonları sert bloklar halinde bırakmak
Baskıyı katmanlara bölmek ve en koyuyu en sona bırakmak bu hatalardan çoğunu önler. Daha fazla çalışma için karakalem tonlama çalışma kâğıtları ve karakalem teknikleri konu sayfası elinizin altında olsun.
Gölgelendirmede ton geçişi nasıl yumuşatılır?
Sert bloklar halindeki tonlar gölgelendirmenin en yaygın sorunudur. Çözüm, geçişi çok sayıda küçük adıma bölmektir. Önce açık tonu geniş bir alana hafifçe yayın, sonra bir sonraki tonu biraz daha dar bir alana ekleyin ve en koyuyu en dar alana bırakın. Her katmanın kenarı bir öncekinin içine karışmalı; böylece göz kademeleri ayrı ayrı değil tek bir geçiş olarak görür.
Katmanlar arasında kalemi sert bastırmak yerine yönü hafifçe değiştirmek, çizgi izlerini dağıtır. Yumuşatma için temiz bir kâğıt parçası ya da gölgelendirme kalemi (stomp) kullanabilirsiniz; ancak yumuşatmayı son aşamaya bırakın, çünkü fazla yumuşatılmış çizimde ışık alanları grileşir.
Gölgelendirmede gözün nasıl eğitilir?
Gölgelendirme el kadar göz becerisidir. Çizim yaparken iki alışkanlık edinin. Birincisi, gözlerinizi kısarak modele bakmak: ayrıntılar silinir, ton grupları belirir. İkincisi, çizimi arada bir ters çevirip ya da telefonla siyah-beyaz fotoğrafını çekip bakmak: tonlar birbirine çok yakınsa kontrast eksiktir.
Başlangıçta herkes tonları fazla açık bırakır; çünkü koyuya çekinerek yaklaşılır. Her çalışmada en koyu alanı bilinçli olarak biraz daha koyu denemek, çizime derinlik katar. Çalışmanızı günlük bir deftere not etmek (hangi kalem, hangi yöntem, ne işe yaradı) bir sonraki çizimi hızlandırır.
Bir elma üzerinde beş yöntemi nasıl karşılaştırırsınız?
Aynı elma fotoğrafını beş kez, her seferinde farklı bir yöntemle gölgelendirmek en öğretici denemedir. Sayfayı beş kutuya bölün ve her kutuya küçük bir elma taslağı çizin. Birincisini düz taramayla, ikincisini çapraz taramayla, üçüncüsünü yumuşak tonlamayla, dördüncüsünü noktalamayla, beşincisini önce koyu zemin kurup silgiyle ışık açarak çalışın. Her biri on dakikayı geçmesin.
Sonuçlara yan yana bakın: hangisi daha hızlı, hangisi daha hacimli, hangisi elmanın yüzeyine daha uygun görünüyor? Çoğu insan pürüzsüz meyvelerde tonlamayı, dokulu nesnelerde taramayı seçer. Chiaroscuro kaynağı, çizim ve baskılarda formun tarama, lavi ya da noktalamayla modellendiğini belirtir; yani bu araçlar ışık-gölge modellemesinin tanınmış yollarıdır.
Gölgelendirmede hangi kâğıt ve kalem düzeni işe yarar?
Pürüzsüz kâğıt ince tarama ve noktalamada keskin sonuç verir; dokulu kâğıt tonlamada taneli ve canlı bir görünüm yaratır. Kalemler için üçlü bir düzen yeter: açık tonlarda HB, orta tonlarda 2B, koyu tonlarda 4B ya da 6B. Kalemleri her çalışmadan önce açın; kör uç yumuşak tonlamada işe yarar ama tarama ve noktalamada çizgiyi kalınlaştırır.
Çalışırken elinizin altına temiz bir kâğıt koyun ve çizime sağ elle başlıyorsanız soldan sağa çalışın; böylece el henüz çizilmiş bölgenin üstünden geçmez. Çalışma bittiğinde çizimin ışık alan bölgelerini silgiyle toparlayıp kenarlarını netleştirin.
Kâğıtta sesli yönlendirmeyle nasıl denenir?
Gölgelendirmeyi sesli adımlarla denemek isterseniz Guidart (iPhone ve iPad'de ücretsiz indirilir) çizimi kâğıtta siz yaparken adımları anlatır. Her gün bir premium çizim ücretsizdir. Bitirdiğiniz çizimin fotoğrafı yüklenince yapay zekâ orijinaliyle karşılaştırıp oran, çizgi ve gölge için öneri verir; bu bir rehberdir, gerçek zamanlı değildir ve öğretmen yerine geçmez.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Gölgelendirmeye hangi kalemle başlanır?
Çoğu çalışma için bir HB ya da 2B kalem ve koyu bölgeler için bir 4B yeterlidir. Kalemler markalar arasında biraz farklı olduğundan önce kendi kalemlerinizle küçük bir ton şeridi çıkarın.
Gölgelendirmede ışık nereden gelmeli?
Çizime başlamadan önce tek bir ışık yönü seçin ve bütün gölgeleri buna göre verin. Işık yönü çizim boyunca değişirse nesne düz ve tutarsız görünür.
Gölgelendirmeyi parmakla yumuşatmak yanlış mı?
Yanlış değil, ama ölçülü kullanılmalı. Parmak yağı kâğıdı lekeleyebilir; yumuşatmayı son aşamada, temiz bir kâğıt parçası ya da gölgelendirme kalemiyle yapmak daha güvenlidir.