Schaduw tekenen met potlood: licht, schaduw en de bol

Bijgewerkt:

Schaduw tekenen met potlood begint met één vraag: waar komt het licht vandaan? Daarna bouw je vanaf de lichtste tot de donkerste plek tinten op, in dunne lagen. Een bol is de beste oefening, omdat je op één vorm alle belangrijke zones van licht en schaduw ziet.

Hoe werkt licht en schaduw op een voorwerp?

Een voorwerp met één lichtbron krijgt vaste zones. Wikipedia beschrijft het principe kort: donkere plekken teken je met meer materiaal, lichte plekken met minder, en licht- en schaduwpatronen helpen om de illusie van diepte op papier te maken. Met die ene regel kom je al ver.

In de praktijk zie je op een bol vijf zones:

  1. Hoogste licht: de plek waar het licht het sterkst weerkaatst. Hier laat je het papier wit.
  2. Licht: de tint rondom het hoogste licht.
  3. Middentoon: de overgang naar de schaduwkant.
  4. Kernschaduw: de donkerste band op het voorwerp, vlak voor de rand.
  5. Gereflecteerd licht: een iets lichtere rand onderin, doordat licht van de ondergrond terugkaatst.

Daarnaast is er de slagschaduw: de schaduw die het voorwerp op de ondergrond werpt. Die is vlak naast het voorwerp het donkerst en wordt verderop lichter.

Hoe maak je een toonwaardenschaal?

Een toonwaardenschaal is een rij van lichte naar donkere grijstinten. De Denman Ross-schaal telt negen stappen en werd volgens het blog Making A Mark in 1907 bedacht. Je maakt hem door wit en zwart aan de uiteinden te zetten en telkens het midden tussen twee tinten te zoeken. Voor jouw oefening zijn vijf stappen genoeg.

Teken een rij van vijf vakjes en vul ze van licht naar donker met je HB, 2B en 4B. Zo leer je hoeveel druk bij welke tint hoort. Print eventueel een toonwaardenschaal of een arceeroefenblad. Kijk je naar een foto en wil je zien waar licht en donker zitten? Gebruik dan grijswaarden voor tekenaars.

Hoe teken je een bol met schaduw? Stap voor stap

  1. Teken een cirkel met een licht HB-potlood. Gebruik een munt of een passer voor een nette cirkel als je wilt, of teken uit de losse hand.
  2. Bepaal de lichtrichting. Zet een kleine pijl buiten je tekening, bijvoorbeeld linksboven.
  3. Zet het hoogste licht met een lichte stip of vlek aan de lichtkant en laat dat blanco.
  4. Teken de slagschaduw als een ovaal aan de tegenovergestelde kant op de ondergrond.
  5. Vul de middentonen met lichte, gelijkmatige strepen of kleine cirkeltjes in je 2B. Volg de ronding van de bol.
  6. Voeg de kernschaduw toe met een 4B, in een band vlak voor de onderrand aan de schaduwkant.
  7. Laat een lichte rand (gereflecteerd licht) langs de onderrand staan.
  8. Verzacht de overgangen door extra lagen met licht potlood. Vervaag eventueel met een vegertje of je vinger, maar gebruik dat spaarzaam: te veel blenden maakt tekeningen vaag.

Probeer dit met de les een appel tekenen en daarna een paddenstoel tekenen.

Welke schaduwtechnieken zijn er?

LibreTexts beschrijft een paar basistechnieken die je ook voor schaduw gebruikt:

  • Arceren (hatching): dicht bij elkaar liggende parallelle lijnen. Hoe dichter de lijnen, hoe donkerder de tint.
  • Kruisarceren (cross-hatching): een tweede laag lijnen in een andere hoek over de eerste, voor diepere tinten.
  • Stippelen (stippling): kleine puntjes. Meer puntjes geven een donkerder vlak.

Wikipedia noemt daarnaast schaduwen met poeder en een papieren vegertje, waarmee je tinten zacht in elkaar laat overlopen, bij papier met een fijne korrel. Voor beginners is lichtjes in lagen opbouwen met zacht potlood meestal het gemakkelijkst. Meer over de lijntechnieken lees je in onze uitleg over arceren, onder tekentechnieken.

Welke fouten maak je vaak met schaduw?

  • Te hard drukken in het begin. Je kunt donkerder maken, maar donker uitgummen lukt maar half. Begin licht.
  • De rand zwart omlijnen. Een zware contour maakt een voorwerp plat. Laat de overgang van licht naar schaduw het werk doen.
  • Geen vaste lichtbron. Als schaduwen alle kanten op vallen, klopt het beeld niet. Houd één richting aan.
  • Het hoogste licht dichtkrassen. Houd een plek papier wit; dat geeft glans en contrast.
  • Alles even grijs. Zorg voor echt donker én echt licht. Zonder extremen lijkt het plat.
  • Vegen met een vuile hand. Leg een vel onder je hand.

Hoe oefen je schaduw het best?

Kies een rij basisvormen: bol, kubus en cilinder, elk met dezelfde lichtrichting. Na de bol teken je een kubus en een cilinder; een boek tekenen laat de kubus zien als echt voorwerp. Daarna zet je ze samen in een kleine opstelling met schaduwen die over elkaar vallen. Doe dit eerst met een lamp en echte voorwerpen thuis. Dat leert je meer dan een foto, omdat je het licht zelf kunt verzetten.

Hoe lees je schaduw in een foto of voorwerp?

Knijp je ogen half dicht. Details verdwijnen en je ziet alleen nog grote vlakken van licht en donker. Teken die vlakken eerst als eenvoudige vormen met twee of drie tinten. Zet daarna pas de overgangen. Een zwart-wit kopie van een foto helpt hierbij, of de tool grijswaarden voor tekenaars. Let ook op de randen: een scherpe rand betekent een harde overgang, een zachte rand een geleidelijke. Door steeds te benoemen wat je ziet, wordt schaduw tekenen een stuk minder gokken.

Hoe gebruik je schaduw in een groter tafereel?

Zodra je een bol kunt, pas je dezelfde zones toe op een stilleven. Kies één lichtbron en laat alle voorwerpen schaduw volgens dezelfde richting werpen. Let op dat schaduwen van voorwerp naar voorwerp kunnen lopen en dat de donkerste plekken vaak zitten waar twee voorwerpen elkaar raken. Teken de voorwerpen eerst als vlakke vormen, bepaal dan de grote schaduwvlakken en werk pas daarna de tinten af. Zo blijft het beeld samenhangend.

Kan een app helpen bij schaduw tekenen?

Voor licht en schaduw heeft Guidart (gratis voor iPhone en iPad) een fase in de leerlijn. Je tekent met je eigen potlood op papier en volgt gesproken stappen. De AI-score na een foto geeft tips over onder meer schaduw, maar is geen docent. Elke dag één premiumtekening gratis; zie gratis en premium.

Bronnen

  1. Wikipedia, Shading
  2. LibreTexts, Techniques in Mark Making (Coalinga College, Drawing Basics)
  3. Making A Mark, Denman Ross value scale

Veelgestelde vragen

Hoe teken je schaduw met een potlood?

Bepaal eerst waar het licht vandaan komt. Teken dan de donkerste plek en de lichtste plek, en vul de tinten daartussen in lagen op. Druk licht, bouw geleidelijk op en laat het papier zelf de hoogste lichten vormen.

Wat is het verschil tussen eigen schaduw en slagschaduw?

Eigen schaduw ligt op het voorwerp zelf, op de kant die van het licht afgekeerd is. Slagschaduw is de schaduw die het voorwerp werpt op het oppervlak waar het op staat. Ze hebben vaak een andere donkerte en scherpte.

Hoe voorkom ik dat mijn schaduw vlekkerig wordt?

Werk in dunne lagen met een scherp potlood en kleine, gelijkmatige streken. Leg een los vel onder je hand zodat je niet over eerder werk veegt. Blenden met een vegertje kan, maar gebruik het spaarzaam.

Welk potlood gebruik ik voor schaduw?

Een 2B voor middentonen en een 4B voor de donkerste plekken is een goede combinatie. Een HB gebruik je voor de eerste lichte lagen. Merken verschillen, dus test je potloden eerst op een proefstrook.

Gerelateerde pagina's

GuidartLeer tekenen op papier, gratis op iPhone en iPad
Download