Potlood hardheid uitgelegd: HB, 2B, 4B… welk potlood om te tekenen?
Op een potlood staat een letter en een cijfer: H betekent hard en licht van streek, B betekent zacht en donker, HB zit daar tussenin. Voor tekenen kom je met een HB, een 2B en eventueel een 4B al ver. Hoe hoger het cijfer bij de B, hoe zachter en donkerder het potlood.
Wat betekenen H, HB en B op een potlood?
De kern van een potlood is een mengsel van grafiet, dat de lijn maakt, en klei, die het bindt. De verhouding bepaalt de hardheid, zo legt het Australische kunstmaterialenmerk Eckersleys uit. Meer klei en minder grafiet geven een hard potlood, minder klei en meer grafiet een zacht potlood.
- H (hard) loopt van H tot 9H. Deze potloden maken lichtere, fijnere lijnen, smeren minder uit en houden hun punt langer. Ze worden vooral gebruikt voor technisch tekenen en fijn detail.
- B (black, zacht) loopt van B tot 9B. Ze maken donkerdere, dikkere lijnen, smeren sneller en slijten sneller, dus je slijpt vaker.
- HB zit in het midden en is een allrounder voor schrijven en eenvoudig schetsen.
- F zit tussen HB en H en laat zich fijn slijpen.
Eckersleys noemt voor schetsen de B-potloden van 2B tot 6B, en voor technisch tekenen de H-potloden van 2H tot 6H.
Welk potlood kies je om te tekenen?
Voor de meeste beginners zijn twee of drie potloden genoeg:
| Potlood | Waarvoor | Kenmerk |
|---|---|---|
| HB | Eerste schets, lichte hulplijnen | Middelmatig, grijs |
| 2B | Contouren en lichte schaduw | Zachter, donkerder |
| 4B | Diepe schaduw | Zacht, smeert snel |
Art in Context groepeert het ongeveer zo: 9B tot 4B voor artistieke schetsen, 3B, 2B en B voor tekenen, HB en F voor schrijven en tekenen (HB voor eenvoudig schetsen) en H tot 5H voor grafisch en technisch werk. De extreem harde 6H tot 9H zijn voor technische toepassingen als cartografie. Voor kunsttekenen blijf je dus meestal aan de B-kant van de schaal.
Een praktische volgorde: begin met je schets in HB met losse hand, werk contouren uit met 2B en zet de donkerste plekken met 4B. Dat geeft je een eenvoudig begin voor schaduw, bijvoorbeeld bij een appel tekenen.
Is elk 2B-potlood even donker?
Nee, en dat is voor veel beginners een verrassing. Art in Context schrijft dat er geen vaste internationale norm bestaat voor het graderen van potloodhardheid. Daardoor kan dezelfde letter per merk verschillen, en Japanse potloden kunnen er donkerder uitzien dan Europese met dezelfde aanduiding.
Wat betekent dat voor je? Vergelijk potloden van één merk met elkaar, en schrijf op je schetsblad welk potlood je gebruikte. Koop je een nieuw merk, teken dan eerst een kleine proefstrook. Zo voorkom je dat je schaduw ineens veel lichter of donkerder uitvalt dan je gewend was. Een gratis hulpmiddel hiervoor is onze tool potlood hardheid, waarmee je de graden op een rij ziet.
Wat gebruik je voor welk soort tekening?
Kijk naar wat je wilt maken. Een lichte hulplijn voor perspectief of verhoudingen trek je met HB, zodat je hem kunt wegvegen of onder je latere lijnen kunt laten verdwijnen. Een portret of stilleven met zachte overgangen bouw je op met 2B en een beetje 4B voor de diepste plekken. Wil je heel fijn detail, zoals wimpers of een stukje schors, dan kan een licht, scherp geslepen potlood helpen. Het gaat er niet om dat je alle graden gebruikt, maar dat je bewust kiest: eerst licht, dan donker, en liever een keer extra over dezelfde plek dan één keer te hard drukken. Zo houd je je tekening schoon en kun je nog corrigeren.
Hoe test je je eigen potloden?
Maak een eigen schaal. Teken een rij van vijf hokjes en vul elk hokje met een ander potlood, steeds met dezelfde druk. Schrijf de aanduiding eronder en schuif je blad een dag in je tekenmap. Je ziet dan zwart op wit hoe jouw potloden zich verhouden. Wil je dit uitbreiden naar een volledige grijsschaal, gebruik dan de toonwaardenschaal of het arceeroefenblad. Zo leer je tegelijk hoeveel druk een bepaalde tint kost. Druk is namelijk net zo belangrijk als de letter op het potlood: met een 2B kun je licht én vrij donker tekenen, afhankelijk van hoe stevig je drukt.
Hoe voorkom je dat je tekening uitsmeert?
Zachte potloden smeren makkelijker. Een paar eenvoudige gewoonten helpen:
- Leg een los vel papier onder je tekenhand.
- Werk van links naar rechts als je rechtshandig bent, van rechts naar links als je linkshandig bent.
- Begin licht en ga pas aan het eind naar donker.
- Slijp vaak, want een stompe zachte punt geeft vlekkerige lijnen.
- Gebruik gladder of licht gestructureerd papier. Heel ruw papier vreet je potlood sneller op.
Wat kost het en moet je meer kopen?
Niet veel. Een los HB-, 2B- en 4B-potlood, een gum en een slijper zijn genoeg om maanden mee te oefenen. Een grote set met alle graden is zelden nodig voordat je een eigen stijl hebt. Leg liever je geld in goed papier. Meer over de basis lees je in ons overzicht tekentechnieken.
Welke gum en slijper passen bij je potloden?
Zachte potloden vragen een zachte gum. Een kneedgum tilt grafiet van het papier zonder te wrijven en is ideaal voor het maken van lichte plekken. Een vinylgum is scherper voor kleine correcties. Slijp zachte potloden met een slijper die een lange, scherpe punt maakt, of met een mesje, zodat je zowel met de punt als met de zijkant kunt tekenen. De zijkant van een zachte punt geeft brede, zachte tinten voor grote vlakken. Zo haal je veel uit slechts twee of drie potloden.
Hoe lang gaat een potlood mee?
Zachte potloden slijten sneller dan harde, dus reken op vaker slijpen en eerder een nieuw potlood. Bewaar je potloden in een etui zodat de punt niet breekt: een gevallen potlood kan van binnen breken, waardoor de punt steeds afbreekt bij het slijpen. Schrijf op wanneer je een potlood kocht en wat je ervan vond, vooral als je een nieuw merk probeert. Zo bouw je zelf je ervaring op en koop je later gericht bij.
Hoe pas je dit toe in een tekening?
Wil je met je potloden oefenen onder begeleiding? Guidart (gratis voor iPhone en iPad) laat je op echt papier tekenen met stappen en gesproken uitleg, bijvoorbeeld een paddenstoel tekenen. Elke dag één premiumtekening gratis; Premium heeft 7 dagen proefperiode en verlengt automatisch. Zie gratis en premium.
Bronnen
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen HB en 2B?
HB zit in het midden van de schaal en is bedoeld voor schrijven en eenvoudig schetsen. Een 2B is zachter: het geeft een donkerdere, bredere lijn en smeert sneller uit. Voor tekenen is 2B vaak prettiger omdat je er licht en donker mee kunt maken.
Welk potlood heb ik nodig om te leren tekenen?
Met een HB en een 2B kom je als beginner een heel eind. Wil je meer donkere schaduw, voeg dan een 4B toe. Een compleet set van 12 of 24 potloden is zeker niet nodig om te beginnen.
Is een 2B-potlood van elk merk even donker?
Nee. Er is geen internationale norm voor potloodhardheid, dus merken verschillen. Japanse potloden kunnen er bijvoorbeeld donkerder uitzien dan Europese met dezelfde letters. Koop bij twijfel één potlood van meerdere merken en vergelijk.
Wat betekent de F op een potlood?
Volgens sommige bronnen staat F voor fine point, volgens andere voor firm. Het potlood zit tussen HB en H in en laat zich goed scherp slijpen voor fijne lijnen. Voor tekenen gebruik je het minder vaak dan HB of B.