Portret tekenen: de verhoudingen van het gezicht

Bijgewerkt:

Een portret klopt als de verhoudingen kloppen: de ogen zitten ongeveer halverwege het hoofd, de afstand tussen de ogen is ongeveer één oogbreedte en het hoofd is ongeveer vijf ogen breed. Teken eerst een ovaal met een middenlijn en een dwarslijn, zet daarop de ogen, neus en mond en werk pas daarna de details uit. Dat is de volgorde waarmee een gezicht tekenen veel makkelijker wordt.

Wat zijn de belangrijkste verhoudingen van een gezicht?

Tekenaars gebruiken een handjevol vuistregels. Volgens de tutorial Proportions of the Face van The Drawing Source gaat het om vijf:

  • De ogen zitten halverwege de hoogte van het hoofd.
  • De ruimte tussen de ogen is ongeveer de breedte van één oog.
  • Het hoofd is ongeveer vijf ogen breed.
  • De randen van de neusvleugels liggen onder de binnenhoeken van de ogen.
  • De mondhoeken liggen onder de pupillen.

De bron zegt er zelf bij dat gezichten te uniek zijn om perfect in zulke regels te passen. Zie het dus als een kader om je tekening mee te controleren, niet als een wet. Wil je de maten snel zien op een foto? Met de gratis tool voor gezichtsverhoudingen leg je ze over een gezicht heen.

Hoe begin je met een portret tekenen?

Begin met een eenvoudige vorm en werk van groot naar klein.

  1. Teken een ovaal, iets smaller onderaan dan bovenaan. Gebruik een zacht potlood en druk nauwelijks.
  2. Trek een verticale middenlijn. Bij een gezicht van voren verdeelt die het gezicht in twee gelijke helften.
  3. Trek halverwege de ovaal een horizontale lijn. Daar komen de ogen.
  4. Zet de neus onder de ogen, met de neusvleugels onder de binnenhoeken van de ogen, en de mond daaronder, met de mondhoeken onder de pupillen.
  5. Zet pas als laatste het haar, de oren en de schaduwen.

Dit klinkt eenvoudig, maar de volgorde is het geheim. Wie met een oog begint, merkt later dat er geen ruimte meer is voor de rest van het gezicht. Een hulplijn kun je uitgummen, een verkeerd gezet oog veel moeilijker.

Waarom tekenen beginners de ogen te hoog?

Veel beginners tekenen het voorhoofd en de schedel te klein, waardoor de ogen te hoog komen te staan. Het resultaat is een gezicht dat "bijna goed" is maar toch niet klopt.

Een betrouwbare oplossing is meten. Houd je potlood op armlengte voor je model of foto, schuif je duim naar de ooghoogte en vergelijk die maat met de afstand tot de kin. Doe hetzelfde op je tekening. Zie je een verschil, pas dan nu aan, voordat je de details tekent. Bij een foto kun je ook een raster gebruiken; hoe dat werkt lees je bij de tool raster op foto.

Hoe teken je ogen, neus en mond op de juiste plek?

Gebruik de hulplijnen uit de vorige stap en werk steeds van vorm naar detail.

Ogen. Verdeel de dwarslijn in vijf gelijke stukken. De twee ogen nemen het tweede en vierde stuk in, het middelste stuk blijft vrij.

Neus. Teken niet de contouren van de neus, maar de schaduw eronder en aan één kant. Een neus is een bol met twee vleugels, en schaduw laat hem zien. De neusvleugels sluiten aan bij de binnenhoeken van de ogen.

Mond. Begin met de lijn waar de lippen elkaar raken, want die is het donkerst. Zet de mondhoeken ongeveer onder de pupillen en teken de bovenlip donkerder dan de onderlip, omdat die vaak minder licht vangt.

Hoe maak je een portret realistischer?

Als de verhoudingen staan, zijn licht en schaduw de volgende stap. Zonder schaduw blijft een gezicht plat, ook als alles op de goede plek zit. Bekijk eerst waar het licht vandaan komt en geef dat in je tekening een vaste richting. Meer over de basis daarvan vind je in het artikel over schaduw tekenen met potlood en in de tool grijswaarden voor tekenaars, die je foto omzet in een paar toonwaarden.

Een paar gewoonten helpen daarnaast:

  • Teken vanuit een foto met één duidelijke lichtbron, zoals een raam aan één kant.
  • Kijk regelmatig van een afstand of in een spiegel. Fouten vallen dan sneller op.
  • Teken ook niet langer dan een half uur aan één stuk. Je ogen wennen aan fouten.
  • Begin met de lichte tonen en bouw de donkere langzaam op. Wegnemen kan altijd minder goed dan toevoegen.

Wil je zien hoe een gestileerd gezicht stap voor stap wordt opgebouwd, kijk dan bij een animemeisje tekenen. Een overzicht van andere technieken staat in de thema's over tekentechnieken.

Kun je portret tekenen oefenen met een app?

Guidart laat je op echt papier tekenen, met stappen die worden voorgelezen. Voor portretten is vooral de score achteraf handig: je fotografeert je tekening en de app geeft tips over proporties, lijnen en schaduw. Dat gebeurt niet live en het vervangt geen docent. De app is gratis te downloaden voor iPhone en iPad. Premium heeft 7 dagen proefperiode; de prijs zie je in de App Store.

Hoeveel oefening heb je nodig voor een herkenbaar portret?

Niemand kan dat precies zeggen, en wie je een vast aantal dagen belooft, overdrijft. Wat wel werkt is korte, regelmatige oefening: een oog, daarna een neus, daarna een mond, voordat je ze combineert. Teken ook eens hetzelfde gezicht twee keer, één keer met de hulplijnen en één keer zonder, en vergelijk beide. Zo zie je zelf welke verhouding je het vaakst mist.

Hoe teken je een gezicht van opzij?

Bij een profiel verandert de indeling. De ogen blijven ongeveer halverwege de hoogte van het hoofd, maar het hoofd is niet meer vijf ogen breed: je ziet maar één oog, en de schedel steekt naar achteren uit. Teken daarom eerst een cirkel voor de schedel en zet daaronder en ervoor de kaak en het gezicht. Het voorhoofd, de neus en de kin vormen samen een lijn die je met een paar rustige bochten tekent. Controleer ook hier met je potlood als maatstok, en vergelijk je profiel met een foto of met jezelf in de spiegel. Een profiel is een goede oefening, omdat je dan vooral naar lijnen kijkt en niet naar details.

Hoe ga je om met afwijkingen in een echt gezicht?

Echte gezichten volgen de regels zelden precies, en dat is juist wat een portret herkenbaar maakt. Zie de verhoudingen daarom als een eerste controle. Meet eerst wat je ziet, en leg dan vast waar je model afwijkt: staan de ogen dichter bij elkaar, is de mond breder, loopt de kin schuin? Teken die afwijkingen bewust mee. Wie alleen de regels volgt, tekent een gemiddeld gezicht; wie ook kijkt, tekent een persoon.

Bronnen

  1. The Drawing Source: Proportions of the Face
  2. Guidart: Begeleid schetsen, App Store Nederland (geraadpleegd 18 november 2026)

Veelgestelde vragen

Waar zitten de ogen op een gezicht?

Ongeveer halverwege de hoogte van het hoofd, dus niet bij het voorhoofd en ook niet vlak boven de neus. De meeste beginners tekenen de ogen te hoog en maken daardoor het voorhoofd te klein. Meet het bij je model of een foto met een potlood als maatstok.

Waarom ziet mijn gezicht er scheef of vreemd uit?

Meestal staan de hulplijnen niet goed: de middenlijn loopt scheef, of de ogen en mondhoeken liggen niet op een rechte lijn. Teken eerst een ovaal met een kruis, controleer het van een afstand en pas dan de details aan. Een gezicht in de spiegel bekijken helpt om fouten te zien.

Moet ik elk gezicht volgens deze regels tekenen?

Nee. De regels zijn een gemiddelde en een startpunt. Echte gezichten wijken af, en juist die afwijkingen maken een portret herkenbaar. Gebruik de maten om te controleren, en kijk daarna naar wat je model anders doet.

Kan Guidart mijn portret beoordelen?

Je maakt een foto van je afgeronde tekening en de app vergelijkt die met het origineel. Je krijgt een score en tips over onder andere proporties, lijnen en schaduw. Dat gebeurt achteraf en niet live, en het vervangt geen echte docent.

Gerelateerde pagina's

GuidartLeer tekenen op papier, gratis op iPhone en iPad
Download