Görsel sanatlar dersi için adım adım çizim etkinlikleri (5–8. sınıf)
Görsel sanatlar dersindeki çizim çalışmaları genellikle üç şeye dayanır: gözlemlemek, basit şekillerle başlamak ve adım adım ilerlemek. MEB Görsel Sanatlar Öğretim Programı'ndaki bazı kazanımlar doğrudan çizimle ilgilidir; aşağıdaki etkinlikler bu konuları, öğrencinin ya da öğretmenin bir ders saatinde deneyebileceği küçük adımlara böler. Bu yazı program yerine geçmez, bir çalışma önerisidir; konu kümesinin diğer yazıları çocuk, okul ve fikir sayfasında toplanıyor.
5. sınıfta doku ve iki renkli natürmort nasıl çalışılır?
Programda 5. sınıf için iki kazanım çizimle doğrudan ilgili: GS.5.4.1 "Doğal nesnelerin doku özelliklerini yansıtan desen yapabilme" ve GS.5.5.1 "Doğal ve yapay nesnelerin doku özelliklerini yansıtan iki renkli natürmort yapabilme".
Etkinlik: Doku avı. Öğrenciler sınıfta ya da evde bir yaprak, bir kabuk ve bir taş seçer. Önce her birinin çevresini çizer, sonra iç yüzeyi farklı kalem hareketleriyle doldurur: kısa çizgiler, noktalar, çapraz tarama. Yaprak için yaprak çizimi sayfasındaki adımlar, damar ve doku çalışması için bir başlangıç olur.
Etkinlik: Üç nesneli natürmort. Masaya biri doğal biri yapay iki ya da üç nesne konur. Önce hepsi basit şekillerle yerleştirilir, sonra iki renk seçilip doku verilir. Tek nesneyle ısınmak için elma çizimi iyi bir başlangıçtır.
6. sınıfta simetrik kompozisyon ve portre
GS.6.4.1 "Simetrik üçgen kompozisyon yapısına uygun natürmort yapabilme" ve GS.6.5.1 "Merkezî kompozisyon yapısına uygun portre yapabilme" kazanımları 6. sınıfın çizim konularıdır.
Etkinlik: Üçgen kompozisyon. Üç nesneyi (örneğin bir kupa, bir elma, bir kitap) bir üçgenin köşelerine yerleştirin. Çizimden önce kâğıda hafif bir üçgen çerçeve çizin ve nesneleri onun içine oturtun. Elma çizimi ve kitap çizimi bu üçlünün iki parçası için adım adım yol gösterir; kupayı gerçek bir kupaya bakarak çizin.
Etkinlik: Merkezî portre. Yüzü sayfanın ortasına yerleştirmek için kâğıdı dikey ve yatay olarak ikiye katlayıp izinden yardım alın. Yüz oranları için yüz oranları aracı kullanılabilir.
7. sınıfta iç mekân perspektifi nasıl çizilir?
GS.7.4.1 "Perspektif kurallarına uygun iç mekân çizimi yapabilme" programın en teknik çizim kazanımlarından biri. Başlamak için tek kaçış noktası yeter.
Etkinlik: Odamın köşesi. Kâğıdın ortasına bir ufuk çizgisi, bunun üzerine bir kaçış noktası koyun. Kâğıdın köşelerinden kaçış noktasına hafif çizgiler çekip oda zeminini ve duvarları oluşturun. Sonra bir masa ya da sandalye ekleyin. Perspektifle bir binanın tamamını kurmak için ev çizimi sonraki adım olur. Çizgi yardımı için perspektif şablonu yazdırılabilir.
8. sınıfta dış mekân ve renk perspektifi
GS.8.5.1 "Renk perspektifine uygun dış mekân resmi yapabilme" kazanımı hem kompozisyon hem de uzaklık hissiyle ilgili. Karakalemle de bir parça çalışılabilir: uzaktaki nesneleri daha açık, yakındakileri daha koyu tonla çizmek.
Etkinlik: Üç planlı manzara. Kâğıdı yatay üç banda bölün: ön plan, orta plan, arka plan. Ön plana bir ağaç, ortaya bir ev, arkaya tepeler çizin. Ton farkı için ton skalası çalışma sayfasından yararlanabilirsiniz. Orta plandaki ev için ev çizimi iyi bir kılavuz.
Etkinlikleri derse nasıl yerleştirebilirsiniz?
Dört parçalı bir ders saati düzeni işe yarar:
- Beş dakika: konuyu ve kazanımı yazı tahtasına yazın.
- On dakika: ortak bir örneği adım adım çizin.
- On beş dakika: öğrenciler kendi nesnesini seçip çalışsın.
- On dakika: çalışmaları yan yana koyup "hangi çizgi işe yaradı?" sorusunu sorun.
Sınıfın seviyesi farklıysa herkese aynı adımı verip daha hızlı bitirenlere ekstra görev (doku ekle, gölge ekle) verin. Rehberi telefon ya da tahtadan gösterecekseniz ekran süresini kısa tutmak için adımları yazdırılabilir adım sayfasına aktarabilirsiniz. Karakalem tonlama çalışmaları için tonlama çalışma sayfası hazır bir temel sağlar.
Öğrenci ve veli için ev çalışması ipuçları
- Çizimi ödev teslim gününe bırakmayın; iki kısa oturum bir uzun oturumdan iyidir.
- Önce hafif çizgilerle yerleşim yapın, ancak sonra koyulaştırın.
- Nesne gerçekten önünüzde dursun; hafızadan çizim ayrı bir beceridir.
- Silgi kullanmak yanlış değil; iz bırakan yanlışlar doku olarak kalabilir.
- Çalışmayı kendi gözleminizle tamamlayın; ödev özgün üretiminiz olmalı.
Değerlendirmede hangi ölçütlere bakılabilir?
Çizim etkinliklerini değerlendirirken tek bir ölçüt yerine birkaçına bakmak daha adil olur. Öğretmenler genellikle şu başlıkları kullanır: konunun anlaşılması, çizgi kontrolü, oran ve yerleşim, ton ya da doku kullanımı, çalışmanın temizliği ve özgünlük. Öğrenciye değerlendirme ölçütlerini çalışmadan önce göstermek, çalışmanın amacını netleştirir.
Kendi kendini değerlendirme de işe yarar: öğrenci çizimini bitirince üç soruya cevap verir. En çok neyi beğendim? Neyi farklı yapardım? Bir sonraki çalışmada neye dikkat edeceğim? Bu sorular çizimi bir not meselesi olmaktan çıkarıp bir öğrenme alışkanlığına dönüştürür. Çalışma dosyası (portfolyo) tutmak da dönem sonunda gelişimi görmeyi kolaylaştırır.
Ders dışında evde nasıl devam edilir?
Ders saati sınırlı olduğu için çizim alışkanlığı büyük ölçüde ders dışında oluşur. Öğrencilere haftada iki kısa çalışma önermek yeterli olabilir: biri gözlem (önündeki bir nesneyi çizmek), biri serbest. Çalışmalar için ne çizebilirim aracı konu bulmayı kolaylaştırır; velilere gönderilecek bir sayfa için çizgi çalışması sayfaları yazdırılabilir. Çocuk ve ebeveynlerle birlikte kullanım için ekran süresi konusunda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın yaşa göre önerilerine bakmak yararlıdır; rehber olarak telefon kullanacaksanız süreyi kısa tutun.
Etkinlikleri farklı seviyelere nasıl uyarlarsınız?
Bir sınıfta çizim becerisi çok farklı olabilir. Başlangıç seviyesindeki öğrenciye nesneyi yalnızca üç basit şekle indirgeyip iki adımda bitirtin. Orta seviyedeki öğrenci aynı nesneye doku ve gölge ekleyebilir. İleri seviyedeki öğrenci aynı nesneyi farklı bir açıdan ya da başka bir nesneyle birlikte çizebilir. Böylece herkes aynı konuyla çalışır ama kendi hızında ilerler.
Zorlanan öğrenciye "yanlış" demek yerine hangi parçanın işe yaradığını gösterin. Örneğin oran yanlışsa ama gölge güzelse önce gölgeyi öne çıkarın, sonra orana dönün. Çizim kazanımlarında amaç tek bir doğru sonuç değil, gözlem ve uygulama sürecidir.
Malzeme listesi ve sınıf düzeni
Çizim etkinlikleri için çoğu zaman şu malzemeler yeter: HB ve 2B kurşun kalem, yumuşak bir silgi, A4 çizim kâğıdı ve gerekirse cetvel. Doku çalışmalarında farklı kâğıtlar (pürüzlü, pürüzsüz) farkı daha iyi gösterir. Sıraları grup hâlinde dizip ortaya model nesneler koyarsanız her öğrenci aynı nesneyi farklı açıdan görür; bu da çizimlerin birbirini kopyalamasını azaltır.
Kalem sertlik dereceleri hakkında kısa bir hatırlatma yapmak istiyorsanız öğrencilerle birlikte bir ton skalası kâğıdı hazırlayabilirsiniz: HB ile hafif bastırarak açık, 2B ile güçlü bastırarak koyu ton alınır. Ton çalışması gölgeli natürmort ve manzara için temel hazırlıktır.
Guidart ders çalışmasına nasıl yardım eder?
Guidart iPhone ve iPad'de ücretsiz; çizim gerçek kâğıtta, telefon sesli adım rehberi olarak yanında durur. Beş aşamalı müfredatı çizgi, form, perspektif, ışık-gölge ve kompozisyonu kapsar ama okul programının yerini tutmaz. Bitirdiğiniz çizimin fotoğrafı yapay zekâyla karşılaştırılır; sonuç gerçek zamanlı değildir. Ayrıntı: ücretsiz ve premium.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
Görsel sanatlar dersinde hangi çizim konuları işlenir?
MEB Görsel Sanatlar Öğretim Programı'nda doku özellikli desen, natürmort, portre, iç mekân perspektifi ve dış mekân resmi gibi çizim kazanımları bulunur. Sınıfa göre hangi kazanımın işleneceğini programın kendisinden ve öğretmeninizden kontrol edin.
Ev ödevi için çizimi uygulamadan yapmak yeterli mi?
Öğretmenin istediği ölçütler önce gelir. Rehberli bir çizim konuyu anlamanıza yardımcı olabilir ama ödevin kendi özgün üretiminiz olması gerekebilir; çalışmayı kendi gözlemlerinizle tamamlayın.
Karakalem için hangi kalem uygun?
Ders çalışmalarında genellikle HB ile 2B arası bir kalem yeterlidir. Sertlik dereceleri markalara göre biraz değişir; ayrıntı için kalem sertlik dereceleri sayfasına bakabilirsiniz.
Sınıfta tek bir çizimi herkese aynı anda yaptırmak mantıklı mı?
Evet, ortak bir çizim kısa bir giriş olarak işe yarar; sonra herkesin kendi nesnesini seçtiği ikinci bir tur hem karşılaştırmayı hem de özgünlüğü korur.