Realistisch tekenen leren met potlood

Bijgewerkt:

Realistisch tekenen leer je vooral door anders te kijken: je tekent wat je ziet, niet wat je denkt te zien. Meet verhoudingen, vereenvoudig het onderwerp tot basisvormen en bouw daarna toonwaarden op met een zacht potlood. Met zeven kleine stappen en regelmatig oefenen kom je een heel eind.

Wat betekent realistisch tekenen eigenlijk?

Realistisch tekenen betekent dat je tekening lijkt op wat je ziet: de verhoudingen kloppen, het licht komt ergens vandaan en voorwerpen lijken ruimte in te nemen. Het is geen kwestie van veel details tekenen. Een eenvoudig voorwerp met kloppende verhoudingen en goede schaduw ziet er realistischer uit dan een druk plaatje met scheve vormen.

Dat het moeilijk lijkt, heeft een reden. Chamberlain en Wagemans (2016) beschrijven dat tekenen sterk afhangt van hoe nauwkeurig je het onderwerp en je tekening waarneemt, en van de vaste plaatjes ("schema's") die we in ons hoofd meedragen. Je tekent dan bijvoorbeeld "een oog" zoals je weet dat een oog eruitziet, in plaats van dit oog. Realistisch tekenen leren is dus vooral leren kijken.

Stap 1: Kies een eenvoudig onderwerp

Begin met een voorwerp met duidelijke vormen: een appel, een mok, een kubus. Zet het bij daglicht of onder één lamp, zodat het licht van één kant komt. Eén lichtbron maakt de schaduw eenvoudig te lezen. Een goed beginpunt is een klein stilleven met twee of drie voorwerpen.

Stap 2: Meet de verhoudingen

Houd je potlood op armlengte, sluit één oog en meet hoe hoog en hoe breed het onderwerp is. Vergelijk die maten met andere delen: is de mok twee keer zo hoog als breed? Zet de maten licht op papier. Bij de sight-size-methode zet je je tekening naast het onderwerp zodat je beide ongeveer even groot ziet vanaf dezelfde plek; Sight-Size.com noemt drie ideeën: onderwerp en tekening naast elkaar, een vaste kijkplek en tekenen wat je werkelijk ziet. Je hoeft die methode niet strikt te volgen, maar een vaste plek en steeds vergelijken helpt altijd.

Een veelgemaakte fout zit in gezichten. Volgens een samenvatting van BPS Research Digest tekent ongeveer 95 procent van de niet-kunstenaars de ogen te hoog, terwijl ze ongeveer halverwege het hoofd zitten. Meten voorkomt zulke fouten. Gebruik voor gezichten onze tool gezichtsverhoudingen.

Stap 3: Schets met lichte lijnen

Teken eerst de grote vormen met een HB, heel licht. Bouw voorwerpen op uit cirkels, vierkanten en cilinders. Zet geen details en nog geen contouren. Je wilt kunnen corrigeren zonder dat je gum sporen achterlaat. Houd je pols los en teken vanuit je schouder of elleboog, zodat je lijnen soepel worden. Teken een lijn liever twee of drie keer licht over dan één keer strak: de juiste lijn zoek je al schetsend. Dat voelt rommelig, maar het hoort bij het proces en de overbodige lijnen verdwijnen later onder je schaduw.

Stap 4: Controleer en corrigeer

Kijk nu kritisch. Draai je blad of bekijk het in een spiegel. Fouten springen dan eruit. Pas verhoudingen aan voordat je verdergaat. Dit is de stap waar beginners het snelst leren, omdat je ziet waar je kijkgewoonten niet kloppen.

Stap 5: Bepaal de toonwaarden

Kijk met half dichtgeknepen ogen naar je onderwerp. Welke delen zijn het lichtst, welke het donkerst? Teken eerst die twee. Vul dan de middentonen in. Een grijswaardenstudie helpt je om foto's om te zetten naar toonwaarden, zodat je ziet waar het licht en donker zit. Meer over deze stap lees je in ons overzicht van tekentechnieken.

Stap 6: Bouw schaduw geleidelijk op

Werk met een 2B en een 4B en bouw de donkere vlakken in lagen op. Druk licht en herhaal liever een tint dan dat je in één keer hard drukt. Zo houd je controle. Laat een smalle rand licht langs de donkere kant van de schaduw (gereflecteerd licht) voor extra volume. Probeer dit met een appel tekenen.

Stap 7: Werk de details en contouren af

Pas nu voeg je details toe: textuur, kleine reflecties, scherpere randen. Maak randen in de voorgrond scherper en randen op de achtergrond zachter. Zo lijkt je voorwerp ruimte in te nemen. Stop op tijd. Veel tekeningen worden slechter door te veel af te maken.

Hoe blijf je oefenen zonder te verzanden?

Teken een paar keer per week tien tot twintig minuten. Kies steeds één doel: alleen verhoudingen, alleen toonwaarden of alleen contouren. Anders Ericsson, de onderzoeker achter de beroemde 10.000 uur, zei zelf dat er niets magisch is aan dat getal en dat gerichte, gestructureerde oefening zwaarder weegt. Bewaar je tekeningen met datum en vergelijk ze na een maand. Wil je een foto natekenen? Gebruik dan de rastermethode om de verhoudingen over te nemen.

Welke fouten vertragen je vooruitgang?

Beginners houden vaak te lang vast aan één detail, bijvoorbeeld de wimpers van een oog, terwijl de verhoudingen nog niet kloppen. Een andere valkuil is te vroeg gummen: je verliest de hulplijnen waarmee je kunt zien wat er misging. Ook kijken veel mensen te weinig naar het onderwerp en te veel naar hun papier. Probeer na elke paar lijnen op te kijken en steeds één ding te vergelijken. Werk liever aan vijf kleine tekeningen dan aan één grote die je nooit afmaakt. Je leert van elke afgeronde tekening, ook van de mislukte.

Hoe lang duurt een realistische tekening?

Voor een eenvoudig voorwerp met schaduw kun je uitgaan van een half uur tot een uur, verdeeld over meerdere sessies als het nodig is. Zet je schets en verhoudingen in de eerste sessie, schaduw en detail in de tweede. Een pauze helpt: als je een uur later terugkomt, zie je fouten die je eerder miste. Leg een afgeronde tekening ook een dag weg voordat je haar beoordeelt. Zo leer je snel wat goed ging en wat je volgende keer anders doet.

Kan een app je begeleiden bij realistisch tekenen?

Wil je realisme oefenen met uitleg per stap? Guidart (gratis voor iPhone en iPad) heeft opbouwende stappen met gesproken uitleg, op echt papier, en een AI-score op een foto van je afgeronde tekening (niet realtime). Elke dag één premiumtekening gratis. Probeer een paddenstoel tekenen of lees gratis en premium.

Bronnen

  1. Chamberlain & Wagemans (2016), The genesis of errors in drawing, Goldsmiths Research Online
  2. BPS Research Digest, When we draw a face, why do most of us put the eyes in the wrong place?
  3. Sight-Size.com, What is sight-size?
  4. Behavioral Scientist, Achieving peak performance: a conversation with Anders Ericsson

Veelgestelde vragen

Hoe leer je realistisch tekenen als beginner?

Begin met eenvoudige voorwerpen en leer ze te meten in plaats van te raden. Teken eerst grote vormen en verhoudingen, daarna toonwaarden, en pas daarna details. Oefen kort en regelmatig en vergelijk je tekening steeds met het origineel.

Waarom zien mijn tekeningen er plat uit?

Meestal ontbreken er toonwaarden. Alles heeft dan dezelfde lijndikte en tint. Voeg een duidelijke lichtste en donkerste plek toe en laat de overgangen daartussen geleidelijk lopen. Contouren die overal even zwaar zijn, maken een tekening ook plat.

Welk potlood gebruik ik voor realistisch tekenen?

Een HB voor de eerste schets, een 2B voor contouren en middentonen en een 4B voor de donkerste plekken is voor de meeste beginners genoeg. Merken verschillen onderling, dus test je potloden op een proefstrook.

Mag ik een foto gebruiken om realistisch te leren tekenen?

Ja, een foto is een goede start omdat hij stilstaat en plat is. Probeer daarna ook naar echte voorwerpen te tekenen, want daar leer je meer over diepte en licht. Hulpmiddelen als een raster helpen bij de verhoudingen.

Gerelateerde pagina's

GuidartLeer tekenen op papier, gratis op iPhone en iPad
Download